Ο εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας των Ελλήνων ενάντια στους Οθωμανούς κατακτητές προκάλεσε ένα τεράστιο φιλελληνικό κύμα που εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Ευρώπη, αλλά και στις ΗΠΑ. Η δημοτικότητα της Ελληνικής υπόθεσης ήταν τόσο μεγάλη, ώστε στα χρόνια της Επανάστασης του 1821 κυκλοφόρησαν πολλά διακοσμητικά ή χρηστικά αντικείμενα καθημερινής χρήσης, όπως ρολόγια, πιάτα, μέχρι και τράπουλες, που ήταν εμπνευσμένα από τον αγώνα των Ελλήνων.
Σήμερα γνωρίζουμε ότι τη δεκαετία του 1820 τυπώθηκαν στην Ευρώπη δύο τράπουλες με φιλελληνικό θέμα. Η μία το 1822 στη Γερμανία και η άλλη το 1829 στην Ουγγαρία. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτές δεν ήταν οι πρώτες τράπουλες με ελληνικό θέμα, αφού προεπαναστατικά στη Γαλλία και πιο συγκεκριμένα στο Παρίσι και στη Λιλ είχε κυκλοφορήσει μεταξύ του 1805 και του 1807 ένα παιχνίδι καρτών με τίτλο «Histoire Grecque».
Η γερμανική τράπουλα του 1822
Γερμανική τράπουλα του 1822 από ιδιωτική συλλογή (Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες)Η τράπουλα αυτή φιλοτεχνήθηκε το 1822 στη Λειψία της Γερμανίας από τον Γερμανό C.H. Zoelcke. Είναι πλήρης και περιλαμβάνει 52 χαρτιά διαστάσεων 8,4 x 5,5 εκατοστά, τα οποία είναι αποθηκευμένα σε ένα γκρίζο κουτί που φέρει χρυσές ταινίες και έχει διαστάσεις 9,3 x 6,2 x 2,9 εκατοστά.
Στη θέση των Ρηγάδων εντοπίζουμε τον Αλέξανδρο Υψηλάντη (Ρήγας σπαθί), τον Οδυσσέα Ανδρούτσο (Ρήγας καρό), τον Γεωργάκη Ολύμπιο (Ρήγας μπαστούνι) και τον Γεώργιο Καντακουζηνό (Ρήγας κούπα). Όσον αφορά τις γυναικείες φιγούρες η Ντάμα κούπα απεικονίζει την Μπουμπουλίνα, η Ντάμα σπαθί την πριγκίπισσα Μουρούζη, η Ντάμα σπαθί φέρει τη μορφή μίας φανταστικής Ελληνίδας, της Έλενας Τοπόλη, ενώ η Ντάμα μπαστούνι δείχνει την πριγκίπισσα Υψηλάντη, αδερφή του Αλέξανδρου και Δημήτρη Υψηλάντη. Στις άλλες φιγούρες συναντάμε τον Αρναούτη (πιθανόν αναφέρεται στον Αλή Πασά) στον Βαλέ σπαθί, τον Ιερολοχίτη (Βαλέ κούπα) και τον Μωραΐτη στον βαλέ καρό. Σήμερα η σπάνια και πολύ όμορφη αυτή τράπουλα ανήκει σε γνωστή ιδιωτική συλλογή στη Γερμανία.
Η ουγγρική τράπουλα του 1829
Ουγγρική τράπουλα του 1829 από τη συλλογή του ΕΙΜΗ τράπουλα του 1829 τυπώθηκε στην Ουγγαρία και η σχεδίαση των παιγνιόχαρτων αποδίδεται στον Γερμανό ζωγράφο Farkas. Τα τραπουλόχαρτα απεικονίζουν ήρωες της Επανάστασης, όπως ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης (Βαλές σπαθί), ο Κωνσταντίνος Κανάρης (Βαλές μπαστούνι), ο Ανδρέας Μιαούλης (Βαλές κούπα), ο Μάρκος Μπότσαρης (Βαλές καρό), αλλά και προσωπικότητες που διαδραμάτισαν σπουδαίο ρόλο στις πολιτικές και διπλωματικές εξελίξεις της Ελληνικής υπόθεσης, όπως ο Δημήτρης Υψηλάντης (Ρήγας μπαστούνι), ο Ιωάννης Καποδίστριας (Ρήγας κούπα), ο Αλέξανδρος Μαυροκορδάτος (Ρήγας καρό) και ο Γεώργιος Κουντουριώτης (Ρήγας σπαθί). Στη θέση των γυναικείων φιγούρων συναντάμε τις αλληγορικές μορφές της Ελλάδας (Ντάμα κούπα), της Αθηνάς (Ντάμα καρό) και της Καρτερίας (Ντάμα μπαστούνι). Ας σημειωθεί ότι η θεά Αθηνά ήταν το σύμβολο της Προσωρινής Διοίκησης της Ελλάδας, ενώ η «Καρτερία» και η «Ελλάς» ήταν δύο από τα σημαντικότερα ελληνικά πλοία που πήραν μέρος σε κρίσιμες ναυτικές επιχειρήσεις στην Ελλάδα στα χρόνια της Επανάστασης. Τα παιγνιόχαρτα έχουν διαστάσεις 9 x 6 εκατοστά. Από την τράπουλα έχουν σωθεί 11 χαρτιά, τα οποία εκτίθενται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο στην Αθήνα (α.κ. 1730).
Συνοψίζοντας, οι δύο αυτές τράπουλες επιβεβαιώνουν το έντονο φιλελληνικό ρεύμα που επικρατούσε την εποχή εκεινή στην Κεντρική Ευρώπη και το οποίο αφορούσε σχεδόν όλες τις εκφάνσεις της καθημερινής ζωής. Παράλληλα, το γεγονός ότι οι φιγούρες που απεικονίζονται στα παιγνιόχαρτα ήταν ήρωες και σημαντικές προσωπικότητες της Ελληνικής Επανάστασης, μας δείχνει ότι η τότε κοινή γνώμη γνώριζε αρκετά καλά τα επαναστατικά τεκταινόμενα στην Ελλάδα και θαύμαζε τους επαναστατημένους Έλληνες για τη δράση τους.
Γιώργος Γιαννίκος
Βιβλιογραφικές πηγές:
Επαναcύσταση ’21 (2021), Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδας. Αθήνα: Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, σ. 430.
Μπουσέ, Β. (1996). Μια τράπουλα με φιλελληνικά θέματα. Αρχαιολογία και Τέχνες, 59, σ. 96-98.
https://www.ypsilantio.gr/content/istorika-stoixeia/sylloges/istorika-antikeimena/34-trapoyles-me-toys-hrwes-ths-ellhnikhs-epanastashs